Grzyby w Bieszczadach – gdzie, kiedy i jak zbierać? Przewodnik

Bieszczady to jeden z najbardziej „grzybowych" regionów Polski — rozległe buczyny, lasy jodłowe i mieszane oraz wilgotne doliny sprawiają, że jesienią koszyki zapełniają się wyjątkowo szybko. Zanim jednak wyruszysz w las, warto wiedzieć, gdzie zbieranie jest legalne, kiedy zaczyna się wysyp i jakich zasad przestrzegać. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu najważniejsze informacje dla początkujących i doświadczonych grzybiarzy.

Czy w Bieszczadach jest dużo grzybów?

Bieszczadzkie lasy należą do najcenniejszych ostoi grzybów wielkoowocnikowych w Polsce. Sam Bieszczadzki Park Narodowy to siedlisko ponad 1300 taksonów makrogrzybów, czyli około 30% wszystkich gatunków znanych z terenu kraju. Nie trzeba jednak wchodzić na teren parku, by wrócić z pełnym koszykiem — równie bogate kompleksy leśne otaczają go ze wszystkich stron.

Kluczowe jest zróżnicowanie siedlisk. Buczyny, świerczyny, jodły, sosny i brzozy tworzą warunki dla różnych gatunków, ponieważ wiele grzybów żyje w ścisłej symbiozie z konkretnymi drzewami. Pod brzozami rośnie koźlarz, w sąsiedztwie sosen i świerków szukaj podgrzybków i maślaków, a borowik pojawia się zarówno w lasach liściastych, jak i mieszanych.

O obfitości zbiorów decyduje jednak przede wszystkim pogoda. Wysyp zależy od regularnych opadów, wilgotności ściółki i umiarkowanej temperatury — nawet w środku sezonu przedłużająca się susza potrafi sprawić, że znalezienie prawdziwka graniczy z cudem. Dlatego zamiast kierować się wyłącznie kalendarzem, obserwuj lokalne opady i komunikaty nadleśnictw.

Gdzie na grzyby w Bieszczadach — legalnie

To najważniejsza zasada, o której wielu turystów zapomina: w Bieszczadzkim Parku Narodowym zbieranie grzybów jest zabronione. Zakaz obejmuje również grzyby jadalne — nawet jeśli rosną tuż przy szlaku. Tego samego zakazu nie wolno łamać w rezerwatach przyrody. Podstawą tych ograniczeń jest regulamin parku oraz ustawa o ochronie przyrody.

Dobre wieści są takie, że grzyby w Lasach Państwowych można zbierać bezpłatnie i w praktyce bez ograniczeń. W Bieszczadach największe kompleksy leśne należą do nadleśnictw tworzących Leśny Kompleks Promocyjny „Lasy Bieszczadzkie": Baligród, Cisna, Lutowiska i Stuposiany. To właśnie tam warto planować wyprawę.

Rejony warte uwagi

Okolice Bukowca i Zawozu nad Jeziorem Solińskim — wygodna baza, jeśli zatrzymujesz się w Polańczyku i nie chcesz codziennie pokonywać długiej trasy w głąb Bieszczadów. Szukaj drzewostanów mieszanych, fragmentów z mchem i miejsc, gdzie wilgoć utrzymuje się dłużej.

Lasy wokół Baligrodu — różnorodne siedliska, od buczyn po fragmenty iglaste, pozwalają upolować kilka gatunków podczas jednej wyprawy. Tereny te obejmują m.in. leśnictwa Bukowiec, Zawóz, Górzanka i Żernica.

Czego unikać w lesie

Nawet poza parkiem narodowym nie wszędzie wolno wchodzić. Zbieranie jest niedozwolone na uprawach leśnych do 4 metrów wysokości, w drzewostanach nasiennych i na powierzchniach doświadczalnych, w ostojach zwierzyny, w rezerwatach oraz na terenach wojskowych. Przed wyjazdem warto sprawdzić granice obszarów chronionych i okresowe zakazy wstępu, np. w Banku Danych o Lasach lub aplikacji mBDL.

Kiedy jechać na grzybobranie?

Główny sezon grzybowy w Bieszczadach przypada od końca sierpnia przez wrzesień i październik. Wczesna jesień, przy odpowiedniej wilgotności, sprzyja pojawieniu się borowików, podgrzybków, koźlarzy i maślaków. Niektóre gatunki — na przykład kurki — można spotkać znacznie wcześniej, nawet w środku lata.

Po intensywnych opadach warto odczekać kilka dni i dopiero wtedy ruszyć do lasu. Najlepiej wcześnie rano: masz wtedy więcej czasu na spokojne poszukiwania, łatwiej uniknąć zapadającego zmroku, a w popularnych rejonach wyprzedzasz część innych grzybiarzy. Pierwsze przymrozki stopniowo kończą sezon i przyspieszają psucie się owocników.

Najpopularniejsze grzyby jadalne w Bieszczadach

Borowik szlachetny (prawdziwek)

Najbardziej ceniony gatunek, o masywnym trzonie i brązowym kapeluszu. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, doskonale nadaje się do suszenia.

Podgrzybek brunatny

Spotykany w lasach mieszanych i iglastych, o brązowym kapeluszu i żółtawych rurkach, które sinieją po dotknięciu.

Koźlarz (koźlarz babka)

Szukaj go przede wszystkim w pobliżu brzóz — z którymi tworzy symbiozę. Charakterystyczne są ciemne łuseczki na trzonie.

Maślak

Najczęściej kojarzony z sosnami; wiele maślasków ma lepki kapelusz, szczególnie podczas wilgotnej pogody. Świetnie sprawdza się w sosach i daniach duszonych.

Kurka (pieprznik jadalny) i rydz

Popularne grzyby o żółtej lub pomarańczowej barwie, spotykane w lasach iglastych i liściastych. Nadają się do sosów, jajecznicy i makaronu.

Gąska — z ostrożnością

W bieszczadzkich lasach rośnie kilka gatunków gąsek, ale nie wszystkie są jadalne, a ich rozpoznawanie wymaga doświadczenia. Początkujący powinni je omijać.

Jak zbierać i przechowywać grzyby

Zbieraj wyłącznie owocniki, które dobrze znasz. Nie bierz osobników zbyt młodych — trudno wtedy oznaczyć gatunek — ani zbyt starych, które mogą być już toksyczne. Grzyby blaszkowe, jak kurka, zielonka czy rydz, lepiej delikatnie wykręcać, a kapeluszowe wycinać możliwie nisko, odgarniając ściółkę, tak by nie uszkodzić grzybni.

Do transportu używaj szerokiego, wiklinowego koszyka, a nie foliowej torby, wiadra czy woreczka. W plastiku grzyby się zaparzają, szybko gniją i mogą wytworzyć szkodliwe toksyny — nawet popularne kurki czy podgrzybki mogą wtedy zaszkodzić.

Bezpieczeństwo na grzybobraniu

Bieszczady to region o dużym udziale lasów, dlatego podstawą jest naładowany telefon i świadomość, gdzie jesteś. W razie wypadku dzwoń na numer ratunkowy GOPR 985 lub 112. Wysokie trawy i runo to siedlisko kleszczy — po powrocie dokładnie obejrzyj skórę, a przy leśnych wędrówkach stosuj repelenty i ubranie zakrywające ciało. Uważaj też na żmije, które wygrzewają się na nasłonecznionych polanach i ścieżkach.

Nigdy nie jedz grzyba, którego nie jesteś pewien. Przy zatruciu pojawiają się nudności, ból brzucha, biegunka lub gorączka — trzeba wtedy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Uwaga: przy zatruciu muchomorem sromotnikowym występuje faza pozornej poprawy, po której stan gwałtownie się pogarsza. Bezpłatnych porad dotyczących rozpoznawania zebranych grzybów udzielają stacje sanitarno-epidemiologiczne w każdym mieście powiatowym.

Co zabrać na grzybobranie — lista

• Koszyk wiklinowy (nie foliowa torba ani wiaderko)
• Nóż z krótkim ostrzem i szczoteczka do czyszczenia
• Wygodne, zakryte buty i długie spodnie
• Środek na kleszcze i nakrycie głowy
• Naładowany telefon oraz mapa lub aplikacja mBDL / Bank Danych o Lasach
• Woda, przekąska i zapasowa kurtka — pogoda w górach zmienia się szybko
• Mały plecak, żeby mieć wolne ręce i nie zgubić zbiorów

Podsumowanie

Grzybobranie w Bieszczadach to świetny sposób na jesienny wypoczynek — pod warunkiem, że pamiętasz o zakazie zbierania w Bieszczadzkim Parku Narodowym i rezerwatach oraz o bezpieczeństwie. Wybierz lasy gospodarcze nadleśnictw Baligród, Cisna, Lutowiska lub Stuposiany, ruszaj rano, po deszczu, z koszykiem i nożem, i zbieraj tylko grzyby, które znasz. Resztą zajmie się natura.